Odrzucenie spadku za małoletnie dziecko – kiedy potrzebny jest sąd?

Kiedy odrzucenie spadku za dziecko nie wymaga zezwolenia sądu?

Od 15 listopada 2023 r. art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje wyjątek od wymogu zezwolenia sądu na odrzucenie spadku w imieniu dziecka. Nie obejmuje on każdej sprawy małoletniego spadkobiercy.

Wyjątek dotyczy dziecka powołanego do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica. Oświadczenie składa rodzic, któremu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, za zgodą drugiego rodzica mającego taką władzę albo wspólnie z nim. Musi być również spełniony warunek dotyczący odrzucenia spadku przez innych zstępnych rodziców dziecka, którzy są do niego powołani. Nie można wybiórczo odrzucić spadku za jedno dziecko, aby inne dziecko go przyjęło, i na tej podstawie skorzystać z wyjątku. Brak innych zstępnych nie oznacza sam przez się obowiązku uzyskania zezwolenia.

Kiedy trzeba wystąpić do sądu?

Jeżeli rodzice nie są zgodni albo pozostałe warunki wyjątku nie są spełnione, potrzebne jest zezwolenie właściwego sądu. Przykładowo może to dotyczyć dziecka powołanego bezpośrednio do spadku, a nie wskutek wcześniejszego odrzucenia przez rodzica, lub sytuacji, w której inny uprawniony zstępny przyjmuje spadek. Rodzaj wymaganej reprezentacji i właściwość sądu trzeba ustalić według okoliczności sprawy.

Termin i dokumenty

Termin na oświadczenie wynosi co do zasady sześć miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania dziecka do spadku. Gdy potrzebne jest zezwolenie sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania o to zezwolenie. Samo zezwolenie nie zastępuje oświadczenia o odrzuceniu. Do zachowania terminu może też służyć złożony w terminie wniosek do sądu o odebranie oświadczenia.

Przed wizytą przygotowuje się m.in. dokument tożsamości rodzica, akt zgonu spadkodawcy, akt urodzenia dziecka, dokument wcześniejszego odrzucenia przez rodzica oraz dokumenty dotyczące władzy rodzicielskiej i wymaganego zezwolenia lub zgody. Notariusz odbiera również ustawowe oświadczenia dotyczące spełnienia przesłanek wyjątku. Dokładną listę należy wcześniej ustalić z kancelarią.

Nie ma obowiązku odrzucania spadku przez całą rodzinę. Przy spadkach otwartych od 18 października 2015 r. brak oświadczenia w terminie co do zasady oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, z ustawowym ograniczeniem odpowiedzialności za długi. Wybór wymaga oceny majątku i zobowiązań. Ogólne skutki opisuje poradnik o przyjęciu i odrzuceniu spadku.

Podstawa prawna i źródła: Kodeks rodzinny i opiekuńczy; Kodeks cywilny; Prawo o notariacie.