Dnia 31 sierpnia 2023 roku została wprowadzona istotna zmiana dotycząca ustawy z dnia 09 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych.
Umowa sprzedaży co do zasady opodatkowana jest podatkiem od czynności cywilnoprawnych.
Zwolnienie z art. 9 pkt 17 ustawy PCC dotyczy kupujących będących osobami fizycznymi, którym w dniu sprzedaży ani wcześniej nie przysługiwało prawo własności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, prawo własności budynku mieszkalnego jednorodzinnego ani spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego. Dotyczy to również udziałów, z wyjątkiem udziału nieprzekraczającego 50%, nabytego w drodze dziedziczenia. Najem ani spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu nie są prawami wymienionymi w tym przepisie.
Odrębnie od tego zwolnienia należy oceniać wyłączenie z PCC czynności opodatkowanych VAT. Decyduje opodatkowanie konkretnej czynności, a nie samo wystawienie faktury. Ustawa przewiduje też inne zwolnienia i wyjątki, które wymagają spełnienia własnych warunków.
Jeżeli sprzedaż jest objęta PCC i nie korzysta ze zwolnienia, notariusz jako płatnik co do zasady pobiera 2% wartości rynkowej nabywanego prawa. Ustawa przewiduje również szczególną stawkę 6% w przypadkach z art. 7a.
Jest to jedna z opłat, którą należy uwzględnić przy czynności notarialnej jaką jest umowa sprzedaży.
Zwolnienie obowiązuje od 31 sierpnia 2023 r. Samo określenie zakupu jako „pierwszego mieszkania” nie wystarcza: przy zakupie przez kilka osób warunki zwolnienia muszą spełniać wszyscy kupujący, w tym małżonkowie. Zakup udziału wymaga oceny konkretnej sytuacji. W wyroku z 23 czerwca 2026 r., III FSK 525/25, NSA dopuścił zwolnienie przy dokupieniu przez małżonków połowy domu, gdy pozostałą połowę jeden z nich wcześniej odziedziczył. Nie należy zatem przyjmować, że nabycie udziału zawsze wyklucza zwolnienie.
Przy ocenie wcześniejszych praw należy uwzględnić także odpowiadające im prawa za granicą. Również w takim przypadku trzeba ocenić ustawowy wyjątek dotyczący udziału do 50% nabytego w drodze dziedziczenia.
Obywatelstwo lub dotychczasowe miejsce zamieszkania kupującego nie mają wpływu na zwolnienie.
Notariusz poucza o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń w zakresie posiadanych dotychczas praw i udziału w prawach wymienionych w art. 9 pkt. 17 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.
Jak przygotować się do ustalenia zwolnienia?
Przed aktem należy przekazać notariuszowi informacje o wszystkich obecnych i wcześniejszych prawach mieszkaniowych każdego kupującego. Jeżeli udział uzyskano w spadku, istotne są sposób nabycia i wielkość udziału; samo zbycie wcześniej posiadanego mieszkania nie przywraca prawa do zwolnienia. Wątpliwości warto wyjaśnić przed ustaleniem końcowych kosztów.
Pierwsze mieszkanie bez PCC – warunki zwolnienia
Dnia 31 sierpnia 2023 roku została wprowadzona istotna zmiana dotycząca ustawy z dnia 09 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych.
Umowa sprzedaży co do zasady opodatkowana jest podatkiem od czynności cywilnoprawnych.
Zwolnienie z art. 9 pkt 17 ustawy PCC dotyczy kupujących będących osobami fizycznymi, którym w dniu sprzedaży ani wcześniej nie przysługiwało prawo własności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, prawo własności budynku mieszkalnego jednorodzinnego ani spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego. Dotyczy to również udziałów, z wyjątkiem udziału nieprzekraczającego 50%, nabytego w drodze dziedziczenia. Najem ani spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu nie są prawami wymienionymi w tym przepisie.
Odrębnie od tego zwolnienia należy oceniać wyłączenie z PCC czynności opodatkowanych VAT. Decyduje opodatkowanie konkretnej czynności, a nie samo wystawienie faktury. Ustawa przewiduje też inne zwolnienia i wyjątki, które wymagają spełnienia własnych warunków.
Jeżeli sprzedaż jest objęta PCC i nie korzysta ze zwolnienia, notariusz jako płatnik co do zasady pobiera 2% wartości rynkowej nabywanego prawa. Ustawa przewiduje również szczególną stawkę 6% w przypadkach z art. 7a.
Jest to jedna z opłat, którą należy uwzględnić przy czynności notarialnej jaką jest umowa sprzedaży.
Zwolnienie obowiązuje od 31 sierpnia 2023 r. Samo określenie zakupu jako „pierwszego mieszkania” nie wystarcza: przy zakupie przez kilka osób warunki zwolnienia muszą spełniać wszyscy kupujący, w tym małżonkowie. Zakup udziału wymaga oceny konkretnej sytuacji. W wyroku z 23 czerwca 2026 r., III FSK 525/25, NSA dopuścił zwolnienie przy dokupieniu przez małżonków połowy domu, gdy pozostałą połowę jeden z nich wcześniej odziedziczył. Nie należy zatem przyjmować, że nabycie udziału zawsze wyklucza zwolnienie.
Przy ocenie wcześniejszych praw należy uwzględnić także odpowiadające im prawa za granicą. Również w takim przypadku trzeba ocenić ustawowy wyjątek dotyczący udziału do 50% nabytego w drodze dziedziczenia.
Obywatelstwo lub dotychczasowe miejsce zamieszkania kupującego nie mają wpływu na zwolnienie.
Notariusz poucza o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń w zakresie posiadanych dotychczas praw i udziału w prawach wymienionych w art. 9 pkt. 17 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.
Jak przygotować się do ustalenia zwolnienia?
Przed aktem należy przekazać notariuszowi informacje o wszystkich obecnych i wcześniejszych prawach mieszkaniowych każdego kupującego. Jeżeli udział uzyskano w spadku, istotne są sposób nabycia i wielkość udziału; samo zbycie wcześniej posiadanego mieszkania nie przywraca prawa do zwolnienia. Wątpliwości warto wyjaśnić przed ustaleniem końcowych kosztów.
Zwolnienie z PCC nie usuwa taksy notarialnej, VAT od wynagrodzenia, kosztu wypisów ani opłat sądowych. Pozostałe koszty notariusza przy zakupie mieszkania lub domu opisujemy w osobnym poradniku.
Podstawa prawna i źródła: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych; Ministerstwo Finansów: PCC – ulgi i zwolnienia; https://www.gov.pl/web/kas/korzystne-zmiany-w-podatku-od-czynnosci-cywilnoprawnych.