Z chwilą zawarcia małżeństwa co do zasady powstaje ustawowa wspólność majątkowa. Obejmuje przedmioty nabyte podczas jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich, z wyjątkami dotyczącymi majątku osobistego, np. zasadniczo spadków i darowizn. Intercyza to potoczna nazwa umowy majątkowej małżeńskiej. Może ustanawiać rozdzielność majątkową, ale także rozszerzać lub ograniczać wspólność albo wprowadzać rozdzielność z wyrównaniem dorobków. Odpowiedzialność za zobowiązania zależy m.in. od ich rodzaju i zgody drugiego małżonka; nie wynika automatycznie z samego istnienia wspólności.
Kiedy rozdzielność majątkowa to dobre rozwiązanie?
Rozdzielność bywa wybierana w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej albo potrzebą samodzielnego zarządzania majątkiem. Jej skutki należy ocenić także wobec wierzycieli: nie usuwa istniejących zobowiązań, a powołanie się na umowę wobec osoby trzeciej wymaga, by wiedziała ona o jej zawarciu i rodzaju. Rozdzielność nie wyłącza też solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania dotyczące zwykłych potrzeb rodziny.
Rozdzielność majątkowa może być ustanowiona:
- zarówno przed wejściem w związek małżeński, jak i na każdym etapie jego trwania – z zastrzeżeniem, że intercyza majątkowa nie zadziała wstecz, a więc np. nie unieważnia roszczeń wierzycieli wobec małżonka dłużnika, wówczas, gdy dług powstał przed ustanowieniem rozdzielności,
- na drodze aktu notarialnego lub – w wyjątkowych przypadkach – na drodze sądowej,
- w drodze zgodnej umowy małżonków albo w przypadkach przewidzianych ustawą. Rozdzielność z mocy prawa powstaje m.in. w razie ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości jednego z małżonków, a także wskutek orzeczenia separacji; sama faktyczna rozłąka nie wywołuje tego skutku.
Rozdzielność majątkowa u notariusza krok po kroku
Aby mogła być ustanowiona rozdzielność majątkowa, małżonkowie powinni udać się do notariusza. Notariusz sporządzi akt notarialny wówczas, gdy spełnione zostaną wszystkie wymogi prawne oraz formalne.
Niezbędne do ustanowienia rozdzielności majątkowej są:
- akt małżeństwa – o ile intercyza majątkowa jest spisywana już po ślubie,
- pełna zdolność do czynności prawnych obu stron umowy majątkowej małżeńskiej,
- zgodność obu stron co do charakteru ustanawianego nowego ustroju majątkowego.
Warto przy tym podkreślić, że umowa majątkowa małżeńska, której rodzajem jest tzw. intercyza może nie tylko ustanowić pełną rozdzielność majątków obu stron, ale również:
- ograniczyć lub rozszerzyć zakres wspólności majątkowej w granicach ustawowych albo ustanowić rozdzielność z wyrównaniem dorobków,
- przywrócić wspólność ustawową – jeżeli małżonkowie podpisali wcześniej intercyzę, a obecnie chcą wrócić do standardowego ustroju majątkowego obowiązującego w instytucji małżeństwa.
Aby uzyskać akt notarialny, który potwierdzi rozdzielność majątkową, należy:
- umówić się na spotkanie z notariuszem – obecne muszą być na nim obie strony umowy (opcjonalnie możliwe jest ustanowienie pełnomocników, jednak musi się to odbyć również na mocy aktu notarialnego),
- zabrać dowód osobisty bądź inny dokument potwierdzający tożsamość,
- potwierdzić wolę zawarcia intercyzy i podpisać sporządzony przez notariusza akt.
Kancelaria Notarialna przeprowadza czynności związane z ustanawianiem rozdzielności majątkowej oraz spisywaniem pozostałych umów majątkowych małżeńskich. Notariusz za przeprowadzone czynności pobiera wynagrodzenie. Jego wysokość ustala się z kancelarią w granicach maksymalnej stawki taksy. Za sporządzenie umowy majątkowej małżeńskiej wynosi ona 400 zł netto; dolicza się VAT i koszt wypisów. Łączny koszt należy potwierdzić przed czynnością.
Najczęstsze pytania o intercyzę
Czy umowa notarialna może działać wstecz?
Nie. Umowa małżonków nie ustanawia rozdzielności z datą wcześniejszą. W wyjątkowych przypadkach wcześniejszą datę może określić sąd na zasadach art. 52 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Czy intercyza dzieli dotychczasowy majątek wspólny?
Samo ustanowienie rozdzielności nie przyznaje konkretnych składników dotychczasowego majątku jednemu z małżonków. Podział tego majątku wymaga odrębnego ustalenia.
Czy intercyza wyłącza dziedziczenie po małżonku?
Nie. Zmiana ustroju majątkowego sama w sobie nie pozbawia małżonka praw spadkowych.
Podstawa prawna i źródła: Kodeks rodzinny i opiekuńczy; Maksymalne stawki taksy notarialnej.